Φτάσαμε στο τέλος μιας χρονιάς κλείνοντας ένα κύκλο αρθρογραφίας αφιερωμένης στις προκλήσεις της δημοκρατίας και του δημοσίου διαλόγου. Δώδεκα μήνες τώρα, επιχειρήσαμε να δείξουμε το περίγραμμα της πραγματικότητας που διαμορφώνεται γύρω μας: ερευνήσαμε προβλήματα, φωτίσαμε τις αιτίες τους, διακρίναμε τις έννοιες, χαρτογραφήσαμε τις συνέπειες, αναδείξαμε λύσεις και προσανατολισμό.
Τέτοια εποχή πέρυσι ξεκινούσαμε από τη «Βαβέλ των ημερών μας» – την ασυνεννοησία, τον θόρυβο των ταυτόχρονων «αληθειών», την αδυναμία να σταθούμε σε έναν κοινό τόπο νοήματος. Σήμερα, καταλήγουμε με την αναζήτηση μετριοπάθειας ως «αντίδοτο» στους μισαλλόδοξους καιρούς.
Ζούμε σε μια περίοδο όπου η διαβρωτική δύναμη της μισαλλοδοξίας απλώνεται πάνω μας σαν σκιά, επηρεάζει τον δημόσιο λόγο, μετατρέπει τις διαφορές σε αντιπαλότητες, εμποδίζει την κοινή κατανόηση, διαλύει την κοινωνική συνοχή. Η πόλωση που δημιουργεί και διαχέεται στις δημοκρατίες μας δεν είναι αφηρημένο φαινόμενο· είναι καθημερινή πραγματικότητα που αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο μιλούμε, κρίνουμε, συμμετέχουμε. Σε αυτό το περιβάλλον, η μετριοπάθεια αποκτά κομβική σημασία και ρόλο: αποτελεί την αρετή που συγκρατεί τα πάθη μας, που προστατεύει τον συλλογικό προσανατολισμό, που κρατά ζωντανή την ικανότητα συνύπαρξης.
Η μισαλλοδοξία – το μίσος εναντίον όσων έχουν διαφορετική άποψη (μισώ + αλλόδοξος) – είναι η στάση που αρνείται τον άλλον· η μετριοπάθεια είναι η αρετή που αποκαθιστά τον χώρο της συνεννόησης.
«Η μισαλλοδοξία είναι η μοναδική δυστυχία που δεν μπορούμε να αποδώσουμε σε καμία φυσική αναγκαιότητα», Μοντεσκιέ
Το μέτρο αποκαλύπτει την ουσία. Είναι εσωτερική καθαρότητα που επιτρέπει στη σκέψη να μην παρασύρεται από την ένταση των καιρών. Η μετριοπάθεια μπορεί να προσφέρει έναν σταθερό άξονα μέσα σε έναν δημόσιο χώρο που, συχνά, βυθίζεται στον θυμό και την επιθετικότητα. Αποτελεί μια ήρεμη δύναμη που δίνει προσανατολισμό και επιτρέπει σε μια κοινότητα να σταθεί πάνω σε κοινό έδαφος.
Η πολλαπλότητα των φωνών δεν απειλεί τη δημοκρατία· αποτελεί δημιουργικό στοιχείο της. Όταν οι άνθρωποι αναγνωρίζουν ότι μοιράζονται τον ίδιο χώρο, ο διάλογος αποκτά νόημα και η κοινή ζωή βρίσκει ισορροπία. Η μετριοπάθεια ενισχύει ακριβώς αυτή τη δυνατότητα: καλλιεργεί την αναγνώριση του άλλου ως προσώπου, επιτρέπει την αμοιβαία ακρόαση και στηρίζει την προσπάθεια να διατηρηθεί η κοινωνική συνοχή σε περιόδους έντασης.
«Σ’ αυτό τον κόσμο που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους», Γιώργος Σεφέρης
Η αρθρογραφία του τεύχους αυτού εξετάζει, από διαφορετικές πλευρές, πώς οι κοινωνίες διολισθαίνουν – και τελικά εγκλωβίζονται – στη μισαλλοδοξία και πώς η λογική του μέτρου μπορεί να αποτελέσει σταθερό αντίβαρο. Άλλες προσεγγίσεις φωτίζουν τη δημοκρατική συμπεριφορά, άλλες τις πολιτικές πρακτικές, άλλες την καθημερινή εμπειρία του δημόσιου λόγου. Όλες, ωστόσο, συγκλίνουν σε μια κοινή προσπάθεια: να κατανοηθεί τι τροφοδοτεί την ένταση των καιρών και με ποιον τρόπο η μετριοπάθεια μπορεί να επαναφέρει την καθαρότητα της κρίσης και τη δυνατότητα συνύπαρξης.
Θα παρατηρήσετε, δε, ότι σε κάθε άρθρο μας υπάρχει ή υπονοείται ο καθοριστικός ρόλος των Μέσων Ενημέρωσης στη διαμόρφωση – την πυροδότηση, τη συντήρηση ή τη μεταστροφή – του κλίματος. Μέσα από τα διάφορα θέματά μας, αναδεικνύεται, στις λύσεις, μια δημοσιογραφία που στηρίζεται στην υπευθυνότητα, στη νηφαλιότητα, στον δημιουργικό αντίκτυπο της ενημέρωσης. Μια εποικοδομητική δημοσιογραφία που μπορεί να συμβάλλει στη συλλογική κατανόηση και στη δημοκρατική ευθύνη, λειτουργώντας ως δημόσιο αγαθό σε μια εποχή όπου η μισαλλοδοξία επεκτείνεται.
Υπάρχουν στιγμές όπου οι κοινωνίες βρίσκονται σε αναζήτηση προσανατολισμού. Κάτι που να φωτίζει χωρίς να θορυβεί∙ κάτι που να δείχνει τη διαδρομή με τον τρόπο που το έκαναν οι συμβολικές, παλιές αφηγήσεις του κόσμου μας, εκείνες που μιλούσαν για ένα φως που οδηγεί προς τον τόπο όπου μια γέννηση θα δώσει νόημα. Σε αυτό το «φωτεινό αστέρι» στρέφεται και η δική μας αναζήτηση.
Η μετριοπάθεια είναι ο τρόπος όπου μπορεί να γεννηθεί και να εδραιωθεί ουσιαστικά η δυνατότητα της συνύπαρξης∙ ένας προορισμός που δίνει προοπτική σε μια κοινωνία εξαντλημένη από εντάσεις και αντιπαραθέσεις. Η αναζήτησή της είναι πορεία που καταλήγει στο σημείο που μπορεί να στηρίξει το κοινό μας αύριο.
Με αυτή την εσωτερική εικόνα αποχαιρετούμε τον χρόνο που έφτασε στο τέλος του ατενίζοντας τον επόμενο. Ας γίνει ο νέος, λοιπόν, χρόνος μέτρου, χρόνος καθαρότερης σκέψης και κρίσης, χρόνος συνύπαρξης που να έχει βάθος και προοπτική.
Καλά Χριστούγεννα και Καλή Χρονιά !!
