Σε κάποιους ανθρώπους η ζωή αποκαλύπτει τον δρόμο τους αρκετά νωρίς. Εθελοντής διασώστης για περισσότερα από 25 χρόνια, ο πρόεδρος της Ομάδας Διαχείρισης Κρίσεων (Ο.ΔΙ.Κ.), Κωνσταντίνος Φεζούδης, μας μιλά για τον εθελοντισμό και το πώς αυτός μπήκε στη ζωή του στην εφηβεία. Αναπολώντας εκείνη την εποχή, αναφέρει απλώς: «Βρέθηκε η ευκαιρία». Η επιλογή της λέξης είναι αποκαλυπτική της φιλοσοφίας του: ο εθελοντισμός δεν είναι υποχρέωση, είναι ευκαιρία προσφοράς. Πόσο διαφορετικός θα ήταν ο κόσμος μας, αν όλοι σκεφτόμασταν με τον ίδιο τρόπο. Αν αντιμετωπίζαμε τον εθελοντισμό σαν μία ευκαιρία που μας δόθηκε και δεν την αφήσαμε να πάει χαμένη.
Όπως εύστοχα έχει διατυπώσει ο Άλμπερτ Αϊνστάιν: «Μόνο μια ζωή που ζούμε για τους άλλους, είναι μια ζωή που αξίζει να ζει κανείς».
Η ιστορία και η πορεία
Όλα ξεκίνησαν στον καταστροφικό σεισμό των 6,5 Ρίχτερ που συγκλόνισε τη Θεσσαλονίκη στις 20 Ιουνίου 1978 αφήνοντας πίσω του 49 νεκρούς, εκατοντάδες τραυματίες και χιλιάδες αστέγους.
«Ήμουν πρόσκοπος 16-17 χρονών. Φτάσαμε στην πολυκατοικία της Πλατείας Ιπποδρομίου τα μεσάνυχτα. Τότε η διάσωση ήταν άγνωστη έννοια. Δεν υπήρχε εμπειρία, γνώση ή εξοπλισμός», θυμάται ο κ. Φεζούδης.
Μέσα στο χάος, ακούστηκε το κλάμα ενός παιδιού κάτω από τα ερείπια. Η πρόσβαση ήταν αδύνατη για τους ενήλικες. Ο νεαρός Κωνσταντίνος προσφέρθηκε να μπει στο στενό άνοιγμα. Σέρνοντας το σώμα του στα χαλάσματα, εντόπισε μια ηλικιωμένη γυναίκα που κρατούσε αγκαλιά ένα πεντάχρονο παιδί. «Τράβηξα πρώτα το παιδάκι έξω. Ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Για να βγάλω τη γιαγιά, η οποία από το σοκ είχε χάσει τη μιλιά της, οι πυροσβέστες έσπασαν μια πόρτα στα δύο, μετατρέποντάς τη σε αυτοσχέδιο φορείο. Έτσι καταφέραμε να βγούμε».
Αυτή η εμπειρία προδιέγραψε το μέλλον του. Όταν κάποια χρόνια μετά, ένας φίλος του ζήτησε ένα σακίδιο για να ανέβει στον Όλυμπο με την Ελληνική Ομάδα Διάσωσης, ο Κωνσταντίνος ακολούθησε την ομάδα και παρέμεινε για έξι χρόνια εκπαιδευτής στο διασωστικό σχολείο που είχαν δημιουργήσει.
Χρόνια αργότερα, μέσα από την ενασχόλησή του με την ορειβασία και τη διάσωση, γεννήθηκε η ιδέα της Ομάδας Διαχείρισης Κρίσεων (Ο.ΔΙ.Κ.). Μιας ομάδας με ενεργούς πολίτες, παρόντες όπου υπάρχει ανάγκη. Ιδρύθηκε ως μια μη κρατική, μη κερδοσκοπική δομή τον Μάιο του 2008, με σκοπό την εθελοντική προσφορά βοήθειας στην πρόληψη, αντιμετώπιση και αποκατάσταση από μαζικές καταστροφές (σεισμοί, πλημμύρες, δασοπυρκαγιές κ.ά.), καθώς και στην έρευνα και διάσωση ατόμων από αεροπορικά, ορειβατικά, ναυτικά ατυχήματα.
Ειδικοί σε κάθε πεδίο
Σήμερα, η Ο.ΔΙ.Κ. απαρτίζεται από ευαισθητοποιημένους ειδικούς και εκπαιδευμένους εθελοντές που είναι έτοιμοι ανά πάσα ώρα και στιγμή να μεταβούν σε οποιαδήποτε περιοχή έχει πληγεί από καταστροφή, παρέχοντας ανθρωπιστική βοήθεια εντός ή εκτός συνόρων, με ετοιμότητα μίας ώρας. Συμβάλλουν, επίσης, στην τροφοδοσία απομονωμένων και δύσβατων περιοχών όταν παραστεί ανάγκη.
Τα μέλη τους εκπαιδεύονται συνεχώς σε ενότητες Α’ Βοηθειών, απεγκλωβισμού ατόμων από ερείπια, αντιμετώπισης πάσης φύσεως καταστροφών, δασοπυρόσβεση, τηλεπικοινωνίες, ορεινή διάσωση, διάσωση σε υγρό στοιχείο κ.ά., από επαγγελματίες στους αντίστοιχους χώρους αλλά και από κρατικούς φορείς.
«Δεν παίζουμε με την ανθρώπινη ζωή, γι’ αυτό η εκπαίδευση είναι το παν», τονίζει ο κ. Φεζούδης. Όμως, δεν απαιτούνται υπεράνθρωπες ικανότητες – όπως ενδεχομένως να φανταζόταν κάποιος – για να ενταχθείς στην ομάδα. «Κανείς δεν γεννιέται διασώστης. Απαιτείται μόνο να είσαι ενήλικος και καλός άνθρωπος, διατεθειμένος να προσφέρεις με αλτρουισμό. Ο καθένας εξειδικεύεται στο πεδίο που του ταιριάζει. Ακόμα και από ένα γραφείο, στους ασυρμάτους, όλοι είναι χρήσιμοι» επισημαίνει.
Όσο για τις γνώσεις που απαιτούνται, μας εξηγεί ότι η Ο.ΔΙ.Κ φροντίζει για τη δωρεάν εκπαίδευση των εθελοντών της. Όπως λέει, το πρώτο και πιο σημαντικό πράγμα που χρειάζεται να μάθει ένας εθελοντής είναι να ξέρει πώς να προστατεύσει, πώς να σώσει τον εαυτό του. Μετά μαθαίνεις πώς να σώσεις τον άνθρωπο δίπλα σου. Το πόσο «βαθιά» θα εκπαιδευτεί κάποιος εξαρτάται αποκλειστικά από τη δική του επιθυμία. «Κάποιος μπορεί να ενδιαφέρεται μόνο για το βουνό ή μόνο για το υγρό στοιχείο ή τις πρώτες βοήθειες. Ο καθένας μπορεί να εξειδικευτεί στο πεδίο που τον ενδιαφέρει περισσότερο».
Η εκπαίδευση, άλλωστε, όπως τονίζει, δεν τελειώνει, δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Κι ο ίδιος συνεχίζει να εκπαιδεύεται. Το διασωστικό σχολείο της Ομάδας Διαχείρισης Κρίσεων λαμβάνει χώρα συνήθως από μέσα Οκτωβρίου έως μέσα Δεκεμβρίου. Απαιτείται διαθεσιμότητα δύο ημέρες την εβδομάδα και κάποια Σαββατοκύριακα γι’ αυτούς τους δύο μήνες.
Η Ο.ΔΙ.Κ., με κεντρική διοίκηση στη Θεσσαλονίκη και βάσεις σε Αττική, Βοιωτία και αλλού, μετρά ήδη πάνω από 300 μέλη. Το όραμα όμως του προέδρου της είναι να ξεπεράσουν τα 1.000 μέλη τονίζοντας ότι: «Ο καθένας προσφέρει όσο χρόνο διαθέτει. Όμως όσο πιο πολλοί είμαστε, τόσο μεγαλύτερη είναι η αμεσότητα της ανταπόκρισής μας και η ουσιαστική δράση μας».
Δυσκολίες και προκλήσεις
Η συλλογική δύναμη φάνηκε έντονα κατά τον καταστροφικό σεισμό των 7,8 Ρίχτερ στο Χατάι της Τουρκίας το 2023. Η Ο.ΔΙ.Κ. έστειλε 18 άτομα, καλύπτοντας τα έξοδα με δικούς της πόρους και δωρεές ιδιωτών. Επιχειρούσαν για 8 ημέρες σε μια ισοπεδωμένη πόλη. Εκεί, η εθνικότητα και οι αντιπαλότητες εξαλείφθηκαν. «Η υποστήριξη και η ευγνωμοσύνη των Τούρκων δεν περιγράφεται. Ήμασταν στο επίκεντρο του σεισμού, σε μία πόλη 3,5 εκατομμυρίων κατοίκων που είχε ισοπεδωθεί κατά 80-90%. Τεράστια καταστροφή. Όταν ο Κινέζος επικεφαλής μιας ομάδας 200 εθελοντών, με έξοδα που καλύπτονταν πλήρως από το κράτος, έμαθε ότι ήρθαμε με δικά μας έξοδα, σηκώθηκε και μου έσφιξε το χέρι», θυμάται με συγκίνηση αποδεικνύοντας για μία ακόμη φορά τον αληθινό ψυχικό πλούτο που γεννά η προσφορά. Άλλωστε, «κανείς δεν έγινε ποτέ φτωχός δίνοντας», όπως εύστοχα είχε γράψει η έφηβη Άννα Φρανκ στο διάσημο ημερολόγιό της.
Παρά τις σύγχρονες κρατικές δομές, η Κοινωνία των Πολιτών παραμένει αναντικατάστατη. «Ακόμα και στα πιο πλούσια κράτη, η πολιτεία αδυνατεί να καλύψει μόνη της όλες τις ανάγκες την ώρα της κρίσης», ξεκαθαρίζει ο κ. Φεζούδης. Οι εκπαιδευμένοι εθελοντές δρουν επικουρικά, φτάνουν άμεσα και συχνά σώζουν ζωές στα κρίσιμα πρώτα λεπτά.
Και τι γίνεται όταν ο εθελοντής μετά από τόση σωματική και ψυχική κόπωση γυρίζει σπίτι του; Πώς μπορεί να αφήσει πίσω του όσα συνέβησαν και να συνεχίσει τη ζωή του;
Η εκπαίδευση της Ο.ΔΙ.Κ., μου λέει ο κύριος Φεζούδης, το έχει προβλέψει. Τα αληθοφανή σενάρια που διαδραματίζονται στις πρακτικές εκπαιδεύσεις βοηθούν τους εθελοντές να αναγνωρίζουν τα βήματα που χρειάζονται να γίνουν ώστε να διαχειριστούν τα έντονα συναισθήματα και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. «Επίσης πραγματοποιούμε συναντήσεις για να αποφορτιστούμε. Και φυσικά, αν χρειαστεί, υπάρχει ψυχολογική υποστήριξη. Όμως το πιο σημαντικό είναι ότι ο ένας κρατάει το χέρι του άλλου. Είμαστε άτομα, που αποτελούμε μία ομάδα. Ένας μόνος του ίσως δυσκολευτεί, όλοι μαζί όμως μπορούμε να τα καταφέρουμε».
Για τους εθελοντές, η προσφορά απαιτεί κόπο, χρόνο, ενίοτε και προσωπικά έξοδα. Τι είναι αυτό που τους κρατάει στο πεδίο; Η απάντηση κρύβεται στην ικανοποίηση της συνεισφοράς. «Πείτε μου εσείς, πόσο αξίζει ένα ευχαριστώ από τους συμπολίτες που βοηθήσαμε;», ρωτάει ο κ. Φεζούδης.
«Το “ευχαριστώ” είναι ίσως η καλύτερη προσευχή που μπορεί να πει κανείς. Εκφράζει ακραία ευγνωμοσύνη, ταπεινότητα και κατανόηση», Άλις Γουόκερ
Όλοι μπορούν να προσφέρουν
Στην ερώτηση: «Πόσο ελεύθερο χρόνο πρέπει να έχει ένα μέλος της Ο.ΔΙ.Κ για να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της ομάδας;» απαντά χωρίς δισταγμό: «Όσο χρόνο διαθέτει. Όταν υπάρξει μία έκτακτη ανάγκη, εμείς θα τον καλέσουμε. Ο καθένας μπορεί να προσφέρει όσο θέλει και μπορεί. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να είμαστε πολλοί. Παρότι υπάρχει πρόβλεψη από τον νόμο και μπορεί κάποιος σε τέτοιες περιπτώσεις να πάρει άδεια από τη δουλειά του, καταλαβαίνουμε ότι δεν είναι πάντα εύκολο». Στην ομάδα, υπάρχουν τα ενεργά μέλη που ανταποκρίνονται συνήθως στα καλέσματα μέσα σε 2 έως 8 ώρες, κάποιοι που καταφέρνουν να φτάσουν στο πεδίο σε 8 έως 16 ώρες αλλά υπάρχουν κι εκείνοι που θα συνδράμουν όποτε κι εάν μπορέσουν. Αυτή ακριβώς η ευελιξία, δημιουργεί την ανάγκη για πολλαπλασιασμό των εθελοντών. «Όσο μεγαλώνει η ομάδα, τόσο θα αυξάνεται και ο αριθμός των ενεργών μελών, δηλαδή το ανθρώπινο δυναμικό που έχει τη δυνατότητα να ανταποκριθεί άμεσα», επισημαίνει.
Η σκέψη του, όμως, πηγαίνει πέρα από την Ομάδα Διαχείρισης Κρίσεων. Το κάλεσμά του είναι ευρύτερο, συλλογικό: «Πάρτε μέρος σε όποια εθελοντική ομάδα βρίσκεται κοντά σας, στον τόπο σας, σε όποιο αντικείμενο είναι κοντά στα ενδιαφέροντά σας, πηγαίνετε μαζί με τους φίλους σας.» Όπως λέει, ένας εκπαιδευμένος εθελοντής μπορεί να σώσει τη ζωή του γείτονά του, να του παρέχει Α’ Βοήθειες και να σταθεροποιήσει την κατάστασή του μέχρι να φτάσει το ΕΚΑΒ. Αυτό είναι υπεραρκετό επιχείρημα για να γίνει κάποιος ενεργός πολίτης αυτής της κοινωνίας.
Σκέψεις και προοπτικές
Σήμερα, όπως επισημαίνει ο πρόεδρος της Ο.ΔΙ.Κ., το τοπίο της Πολιτικής Προστασίας στην Ελλάδα αλλάζει προς το καλύτερο. Υπάρχει πλέον αυτόνομο Υπουργείο, υλοποιείται το εξοπλιστικό πρόγραμμα «ΑΙΓΙΣ» και ψηφίστηκε ο Νόμος 5281/2026, ο οποίος θεσμοθετεί οργανικά τον εθελοντισμό, παρέχει απαλλαγές τελών στα διασωστικά οχήματα των ΜΚΟ και εισάγει επίσημα προγράμματα εκπαίδευσης στις εγκαταστάσεις της Πυροσβεστικής.
Οι πολίτες που ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν αυξάνονται, από νέους έως ηλικιωμένους. Απέναντι στις προκλήσεις του αύριο, ο Κωνσταντίνος Φεζούδης επιλέγει την αισιοδοξία: «Γιατί όχι; Μόνο καλή καρδιά χρειάζεται! Είναι σημαντικό να ξυπνάς με καλή διάθεση. Το χθες είναι παρελθόν, μάθε από αυτό. Το αύριο είναι άγνωστο. Το μόνο που έχεις είναι το σήμερα».
Αντί λοιπόν να μένουμε θεατές όσων θα θέλαμε να αλλάξουν γύρω μας, μπορούμε να κάνουμε το πρώτο βήμα: να σηκωθούμε από τον αναπαυτικό μας καναπέ, έστω για λίγο, και να βάλουμε το δικό μας λιθαράκι στη δημιουργία της κοινωνίας που όλοι ονειρευόμαστε.
«Ο καλύτερος τρόπος να βρεις τον εαυτό σου είναι να τον χάσεις στην υπηρεσία των άλλων», έλεγε ο Μαχάτμα Γκάντι, και αυτό επαληθεύεται στα πρόσωπα των διασωστών.
